એક જમાનો હતો જ્યારે માણસની ખોપડીમાં બુદ્ધિનો ભંડાર હતો અને ફોન બિચારો ઘરના એક ખૂણે વાયરથી બંધાયેલો રહેતો. આજે ફોન ‘વાયરલેસ’ થઈને આખા ઘરમાં રખડે છે અને માણસ ચાર્જરના વાયર સાથે ખૂણે લપાઈને બેસી રહે છે! કહેવાય છે કે સ્માર્ટફોન આવ્યા પછી દુનિયા બદલાઈ ગઈ છે, પણ સત્ય તો એ છે કે દુનિયા તો ત્યાં જ છે, બસ આપણી ગરદન 45 ડિગ્રી નીચે નમી ગઈ છે.
ફોન એટલે યાદશક્તિનું વીસરાતું સરનામું! પહેલાના જમાનામાં આપણને આખા ખાનદાનના ફોન નંબર અને ઘરના સરનામાં મોઢે યાદ રહેતા. આજે હાલત એવી છે કે જો અચાનક પત્નીનો ફોન આવે અને નંબર સેવ ના હોય, તો આપણે ‘કોણ બોલો છો?’ પૂછવાની હિંમત કરી બેસીએ છીએ અને પછી આખું અઠવાડિયું હોટલનું જમવું પડે છે! આપણી યાદશક્તિ હવે ગૂગલના ભરોસે છે. પહેલા રસ્તો ભૂલતા તો પાનવાળા પાસે ઊભા રહીને પૂછતા, ‘ભાઈ, શાન્તિલાલનું ઘર ક્યાં?’ અને પાનવાળો પાનના કથ્થા સાથે આખા મહોલ્લાની કુંડળી આપી દેતો. આજે ગૂગલ મેપ્સ ચાલુ કરીએ છીએ, જે આપણને સ્મશાનના રસ્તે લઈ જઈને કહે છે: ‘તમે મંજિલ પર પહોંચી ગયા છો!’
સંવેદનાઓ હવે ઇમોજીના ભરોસે જીવતી થઈ છે! પહેલા કોઈના ઘરે જઈને ‘કેમ છો?’ પૂછવામાં હૂંફ હતી. હવે આપણી પાસે ટાઈમ નથી, એટલે આપણે Thumbs Up કે Heart વાળું ઇમોજી મોકલીને સંતોષ માનીએ છીએ. કોઈ બિચારો દુઃખની વાત કરે તો આપણે વળતી પ્રતિક્રિયામાં રડતું ઇમોજી મોકલીએ છીએ, પણ ખરેખર તો આપણે એ મેસેજ વાંચતી વખતે મોઢામાં પોપકોર્ન ચાવતા હોઈએ છીએ!
લગ્નપ્રસંગોમાં તો હદ થઈ જાય છે. લોકો વર-કન્યાને આશીર્વાદ આપવાને બદલે એવી રીતે કેમેરા ફેરવે છે જાણે પોતે નેશનલ જિયોગ્રાફિકના ફોટોગ્રાફર હોય! જમતી વખતે પણ પહેલા પ્લેટનો ફોટો પાડી ઇન્સ્ટાગ્રામ પર મૂકવો પડે છે, બિચારી જીભ કરતા કેમેરાને જમવાનો સ્વાદ વહેલો આવે છે.
ધીરજ એટલે કે પેશન્સ, આ વળી કયું પ્રાણી છે! સ્માર્ટફોને આપણને એવા તો ઉતાવળા બનાવી દીધા છે કે જો વ્હોટ્સએપમાં ‘Typing’ લખેલું આવે અને બે મિનિટ સુધી મેસેજ ના આવે, તો આપણને લાગે છે કે સામી વ્યક્તિ કયું કાવતરું ઘડી રહી છે. ઈન્ટરનેટની સ્પીડ જો 2-જી થઈ જાય, તો આપણો પારો સીધો 7-જી પર પહોંચી જાય છે.
સૌથી મોટી સ્માર્ટનેસ તો જુઓ, આપણે ‘વ્હોટ્સએપ યુનિવર્સિટી’ના એવા મેસેજો પર વિશ્વાસ કરી લઈએ છીએ કે ‘આ મેસેજ 11 લોકોને મોકલો તો સાંજે લોટરી લાગશે’. અને આપણે ભણેલા-ગણેલા પણ ફટાફટ ફોરવર્ડ કરવા મંડી પડીએ છીએ! શું આ જ આપણી અસલી સ્માર્ટનેસ છે?
ગામ આખું હવે એક ‘ગ્રૂપ’માં આવી ગયું છે, પણ બાજુના રૂમમાં બેઠેલા પિતા સાથે વાત કરવા માટે આપણે મેસેજ કરવો પડે છે. આપણે રાત્રે ઊંઘતા પહેલા ભગવાનને યાદ કરીએ કે ના કરીએ, પણ સ્ક્રોલિંગ કરવાનું તો ભૂલતા જ નથી. ફોનની બેટરી 2% થાય ત્યારે જે ફાળ પડે છે, એવી તો કદાચ પરીક્ષાના રિઝલ્ટ વખતે પણ નહોતી પડતી!
ખરેખર તો, ફોન સ્માર્ટ થયો એમાં વાંધો નથી, પણ એના ચક્કરમાં આપણે ‘ડબ્બા’ જેવા ના થઈ જઈએ એ જોવાની જવાબદારી આપણી છે. સ્માર્ટફોન વાપરો, પણ એને તમને વાપરવા ના દો. નહીંતર યાદ રાખજો, જે દિવસે ગૂગલ સર્વર ડાઉન થશે, તે દિવસે આપણે આપણા ઘરનું સરનામું શોધવા માટે પણ પેલા પાનવાળા પાસે જ જવું પડશે!
