વિવિધા

અમેરિકાના ટેનેસી રાજ્યના જોનસન સિટીનો વિસ્તાર ‘બાઈબલ બેલ્ટ’ તરીકે જાણીતો છે. આસપાસના ગામો અને નગરોમાં ખ્રિસ્તી ચર્ચોની વિપુલતા. બે-ચાર બ્લોક પસાર થાય અને એકાદ ચર્ચ દેખાય. પ્રજા પ્રેમાળ અને પરગજુ. નવેનવા આવનાર અજાણ્યાને સદાય મદદ કરવા તત્પર. આવા વિસ્તારમાં હિંદુ ધર્મ વિશે જાણનાર થોડા. ડો. જયંત મહેતા જુદા જુદા ચર્ચમાં પહોંચે. પ્રેમથી હળેમળે. બધા તેમને આવકારે. ડો. મહેતા હિંદુ ધર્મની વાતો કરે. સંબંધ શોધીને શાળાઓનો સંપર્ક કરે, ત્યાં પણ હિંદુ ધર્મની સહિષ્ણુતા, શાંતિ પ્રત્યેનો લગાવ, ઈશ્વરનાં વિવિધ સ્વરૂપોની એકતાની વાતો કરે. એમણે મિત્રો સાથે મળીને ‘રિયાક’ સ્થાપ્યું.

वनानि दहतो वहनि सखा भवति मारुतः ।

स एव दीपनाशनाय कृशे कस्यास्ति सौहदृयम् ।।

(ભાવાર્થઃ પવન, વનોને બાળતા અગ્નિનો મિત્ર બને છે, (પરંતુ) તે જ પવન દીવાને ઓલવી નાખે છે. નબળાની સાથે કોની મિત્રતા હોય?)

स्थान एव नियोज्यन्ते मृत्यान्वामरणानि च ।
न हि चूडामणिः पादे नूपुरं मूर्घ्नि धार्यते ।।
(ભાવાર્થઃ નોકરચાકરો તેમજ ઘરેણાંને યોગ્ય સ્થાને ઉપયોગમાં લેવાય છે. મસ્તકે ધારણ કરવાનો મણિ પગમાં પહેરાતો નથી અને પગનું ઝાંઝર મસ્તકે ધારણ કરાતું નથી.)

લંડનમાં ભણીને ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ યુવક કૌશિક સાઉથ આફ્રિકામાં જ્હોનિસબર્ગની બેંકમાં ઊંચા હોદ્દા પર. બેંકમાં ગોરા ગ્રાહકો આવે, જેમના મોટા મોટા એકાઉન્ટ હોય. આ ઉપરાંત કાળા ધનકુબેર અને નોકરી-વેપારવાળા ગ્રાહકો ય આવે. કૌશિકની નમ્રતા, કાર્યનિષ્ઠા અને ત્વરિત નિવેડાથી ગ્રાહકો ખુશ. બેંકના ગોરા વડા ય ખુશ. કૌશિક બેંકમાં સ્વામિનારાયણી તિલક કરીને જાય. એક દિવસ ગોરા અધિકારીએ કહ્યું, ‘તમે તિલક-ચાંદલો કરીને બેંકમાં આવો તે તમારા હોદ્દાને શોભતું નથી. ગ્રાહકોને એમ લાગે કે તેઓ તમારાથી જુદા છે. આને કારણે ગ્રાહકો બેંકથી અળગા થાય.’

આમ તો નવા વર્ષે ઘણાય લોકો નવો સંકલ્પ લેતા હોય છે જોકે એ સંકલ્પ નિભાવનારાની સંખ્યા વર્ષના અંતે ઓછી જ થઈ હોય, પણ પોતાના સંકલ્પ પર અડગ રહેવા માટે તમે કઈ રીતે કમાણી મેળવો છો એ મહત્ત્વનું નથી, પણ તમે વ્યક્તિ તરીકે કેવા છો એ મહત્ત્વનું હોય છે. 

यः स्तोकेनापि संतोषं कुरुते मन्दधीर्जनः।

तस्य भाग्यविहीनस्य दत्ता श्रीरपि मार्ज्यते ।।
(ભાવાનુવાદઃ જે મંદબુદ્ધિવાળો માણસ થોડાંથી પણ સંતોષ પામે છે, તે અભાગિયાની (નસીબે) આપેલી લક્ષ્મી પણ ધોવાઈ જાય છે.)

મોસંબી શબ્દ મોઝામ્બિકથી આવ્યો. મોઝામ્બિકથી આવેલ ફળ તે મોસંબી. આપણે ત્યાં દીવ, દમણ, ગોવામાં પોર્ટુગીઝ શાસન હતું. પોર્ટુગીઝો ગોવાથી મોઝામ્બિક પર શાસન ચલાવતા. ગુજરાત કરતાં ચાર ગણા વિસ્તારમાં અહીં ગુજરાતથી અડધી વસ્તી છે. મોઝામ્બિકના શશાઈ નગર જેને ગુજરાતીઓ ચંચાઈ કહે છે. તેમાં ખીમજી પીતાંબરનો પરિવાર છે.

મોમ્બાસા હાઈસ્કૂલમાં ભણેલી યુવતીનું ૨૦ વર્ષની વયે ૨૫ વર્ષના યુવક મુકુંદ મહેતા સાથે લગ્ન થયું. પતિને યુનેસ્કોની વધુ અભ્યાસ માટે સ્કોલરશિપ મળતાં પતિ સાથે લગ્ન પછી લંડન જવાનું થયું. ત્રણ વર્ષ લંડનમાં બિઝનેસ એડમિનિસ્ટ્રેશનનું ભણીને જ્ઞાન, હિંમત, સૂઝ સાથે એ યુવતી આધુનિકા બની. આ યુવતી તે મૃદુલાબહેન મહેતા.

धनमस्ति वाणिज्यं किंचिदस्तीति कर्षणम् ।
सेवा न किंचिदस्तीति भिक्षा नैव च नैव च ।।
(ભાવાર્થઃ જો ધન હોય તો વેપાર કરવો. જો ધન થોડું હોય તો ખેતી કરવી અને જો કાંઈ પણ ન હોય તો નોકરી કરવી, પરંતુ ભીખ તો ન જ માગવી.)

‘હાથી જીવતો લાખનો, મરે તો સવા લાખનો’ એવી કહેવત આપણે ત્યાં જાણીતી છે. સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ વિશે પણ એમ જ કહી શકાય. સરદાર પટેલ જીવતા હતા ત્યારે એમનું જે માન અને જરૂર હતી તેના કરતાંય આજે એમનું માન અને જરૂર વધારે છે. ૬૮ વર્ષ પહેલાં દેશના એ સરદારે કાયમ માટે આંખ મીંચી. એમને જીવતાં એમના બધા ગુણ અને સામર્થ્ય જોવાની આંખ બંધ હતી. એ આંખ આજે ખુલી છે અને આપણા સરદાર વિશ્વના સૌથી ઊંચા સરદાર બન્યા છે. નર્મદા બંધથી ત્રણેક કિમી. દૂર, સાધુ બેટ પર ૨૦,૦૦૦ ચોરસ મીટરના વિસ્તારમાં સરદારને વિશ્વમાં સૌથી ઊંચા બતાવતો, બનાવતો પ્રોજેક્ટ પૂરો થયો. ૧૮૨ મીટર ઊંચી સરદાર પટેલની તામ્રમંડિત પ્રતિમા જે સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટીના નામે પ્રસિદ્ધ થઈ તે અમેરિકાની સ્ટેચ્યુ ઓફ લીબર્ટી કરતાં બમણી ઊંચી છે. ભારતની અને સંસ્કૃતિના રક્ષણ માટે સમાજજીવનની એકતા, શાંતિ અને વિકાસની પ્રેરણા માટે એ વિશ્વને ભેટ છે.