વિવિધા

अविद्यं जीवनं शून्यं दिकशून्य वेद बान्धवा ।
पुत्रहीनं गृहं शून्यं सर्वशून्या दरिद्रता ।।
(ભાવાર્થઃ વિદ્યા વગરનું જીવન નકામુ છે. બંધુઓ વગર બધી દિશાઓ નકામી છે. પુત્ર વગરનું ઘર ખાલીખમ છે અને ગરીબી તો બધી જ રીતે ખાલી (શૂન્ય) છે.)

आपदां कथितः पन्थाः इन्द्रियाणाम् असंयमः ।
तज्जयः संपदां मार्गो येनेष्टं तेन गम्यताम् ।।
(ભાવાર્થઃ (જ્યાં) ઇન્દ્રિયો ઉપર સંયમ ન હોય તે આપત્તિઓનો માર્ગ કહ્યો છે. (ઇન્દ્રિયો ઉપર) જયને સંપત્તિનો માર્ગ કહ્યો છે. તેમાંથી જે માર્ગ ઇષ્ટ છે તે માર્ગે જાઓ.)

જમીનદાર એવા શિવાભાઈના દીકરા દીનુભાઈનું લગ્ન ગોઠવાયેલું. સગાં-વ્હાલાનો પથારો. ઘેર અવરજવર થવા લાગી. ગાંધીવાદી વિચારોને વરેલા શિવાભાઈ. રેશનિંગનો જમાનો અને અમુકથી વધારે સંખ્યામાં મહેમાનોને એકસાથે જમાડવાની મનાઈ. આવે વખતે લોકો રસ્તો શોધે. જુદે જુદે ઘરે પોતાના સંબંધીનું જમવાનું ગોઠવે. શિવાભાઈ કાયદાપાલક. આડાતેડા રસ્તા લેવામાં ના માને. જમનારની સંખ્યા વધારે હોય તો પોતે ના જમે. તેથી વધારે હોય તો પત્ની ગંગાબહેનને પણ પતિની સાથે ઉપવાસ કરવાનો. વળી એથીયે સંખ્યા વધે તો લગ્નના ઉમેદવાર દીકરાએ પણ નહીં જમવાનું. નિયમ એટલે નિયમ!

असफलानि दूरन्तानि समव्यय फलानि च ।
अशक्यानि च वस्तूनि नारमेत विचक्षणः ।।
(ભાવાર્થઃ જેનું (કર્મનું ફળ) ફળ ન મળવાનું હોય, જેનું ફળ મુશ્કેલીથી મળવાનું હોય, જેમાંથી મળતો લાભ એ માટે ખર્ચ કરવા જેટલો જ હોય, જે વાત અશક્ય હોય તેનો ચતુર માણસે આરંભ કરવો જ નહીં.)

માનવસર્જિત કૃત્રિમ બુદ્ધિ એટલે આર્ટિફિશ્યલ ઈન્ટેલિજન્સ (એઆઇ). આજકાલ દુનિયામાં એઆઇની બોલબાલા છે. રોબોટ માનવનું કામ કરે પણ એ કામ થાય એમાં મુકેલી આર્ટિફિશ્યલ ઇન્ટેલિજન્સના કારણે. અંતરિક્ષમાં માનવી પહોંચ્યો, હજીય વધુ પહોંચશે એ બધામાં માનવીએ સર્જેલી, મૂકેલી આર્ટિફિશ્યલ ઇન્ટેલિજન્સના કારણે. વિશ્વમાં આજે કોમ્પ્યુટરીય જ્ઞાનની બોલબાલા છે. આ ક્ષેત્રમાં અમેરિકા મોખરે છે. અમેરિકામાં આ ક્ષેત્રે એક ગુજરાતી યુવક અમિત શેઠ આગેવાન છે.

ગુજરાતના સુરત શહેર જેટલી વસ્તી અને સમગ્ર ગુજરાત કરતાં દોઢો વિસ્તાર ધરાવતો ઓમાન દેશ સેંકડો વર્ષથી ગુજરાત સાથે વેપારી સંબંધો ધરાવે છે. સાઉદી અરબસ્તાન પછી આરબ ભૂમિના વિસ્તારમાં બીજા નંબરે આવતા ઓમાનના પાટનગર મસ્કત અને કચ્છના માંડવી વચ્ચે દરિયાઈ અંતર ૬૧૨ માઈલ છે. માંડવીથી નીકળેલું વહાણ હવામાન સરખું હોય તો ત્રણ દિવસમાં ત્યાં પહોંચી જાય. આને કારણે કચ્છી ભાટિયાને આફ્રિકા પહોંચવાનું પ્રથમ બંદર મસ્કત આવતું. આથી મસ્કત અને માંડવી વચ્ચે વૈષ્ણવ સંપ્રદાયમાં નિષ્ઠા ધરાવતા ભાટિયા વેપારી માંડવીથી ચોખા, ખાંડ, ચ્હા, મસાલા, કાપડ વગેરે લઈને મસ્કત પહોંચતાં.

कालो वृथा न हातव्यः कर्तव्यं कर्म सर्वथा ।
पिपीलोडपि शिखरमद्रेरारोहते शनैः ।।
(ભાવાર્થઃ સમયને ફોગટ વેડફવો નહીં, બધી રીતે કામ કર્યા કરવું. કીડી પણ ધીમે ધીમે પર્વતની ટોચ ઉપર ચડી જાય છે.)

बलवानपि निस्तेजाः कस्य नामिभवास्पदम् ।
निःशंक दीपते लोकै पश्य भस्मचये पदम् ।।
(ભાવાર્થઃ બળવાન હોય પણ નિસ્તેજ હોય તેવો માણસ કોના તિરસ્કારનું પાત્ર નથી બનતો? (અગ્નિ વગરના) રાખના ઢગલા ઉપર લોકો બેધડક પગ મુકે છે.)

સમગ્ર ઓમાનમાં કનકશી શેઠ ખજૂર અને ખારેકના મોટા વેપારી છે. જેમ ભગવાન વ્યાસ વિશે કહેવાયું છે કે, તેમણે કોઈ વિષય બાકી રાખ્યો નથી એમ તેમની ખીમજી રામદાસની પેઢીએ ઓમાનના વેપારમાં કંઈ બાકી રાખ્યું નથી. મોટા મોટા ડિપાર્ટમેન્ટલ સ્ટોર, ફર્નિચરનો વેપાર, વાસણનો વેપાર, ખાધાખોરાકીનો વેપાર વગેરેમાં એ મોખરે છે. તેમના કુલ કર્મચારીઓની સંખ્યા ૫૦૦૦થી વધુ છે. ઓમાનના ભારતીય વેપારી મહામંડળના તે પ્રમુખ છે. ઓમાનની સાંસ્કૃતિક, સામાજિક કે આર્થિક પ્રવૃત્તિમાં તે પાયાના પથ્થર અને મુખ્ય દાતા છે. કંપની પાસે ૧૦૦૦ જેટલાં વાહનો છે. કંપનીના કર્મચારીઓ માટેનું અદ્યતન ક્લિનિક અને હોસ્પિટલ તેઓ ધરાવે છે.

दिव्यमाम्ररसं पीत्वा गर्वं नायाति कोकिलः ।
पीत्वा कर्दमपानीयं मेको रटरटायते ।।

(ભાવાર્થઃ દિવ્ય એવો કેરીનો રસ પીને (પણ) કોયલને ગર્વ થતો નથી, જ્યારે ખાબોચિયાનું ડહોળું પાણી પીને દેડકો સતત ડ્રાઉં ડ્રાઉં કરતો રહે છે.)